Am Bun-reachd

1	An t-Ainm
’S e SUAS LEIS A’ GHÀIDHLIG an t-ainm a bhios air a’ chomann (agus canar “an comann” ris às a dhèidh seo).

2	Amasan is Fàthan
2.1	’S iad seo na h-amasan is fàthan a bhios aig a’ chomann: 
-	Brosnaichidh e ionnsachadh is cleachdadh na Gàidhlig. 
-	Nì sinn obair airson ’s gum bi teachd-shaoghal seasmhach aig a’ Ghàidhlig agus airson fàs a thoirt air àireamh luchd-cleachdaidh a’ chànain. 
-	Brosnaichidh is comharraichidh sinn a’ Ghàidhlig agus cultar na Gàidhlig le bhith a’ brosnachadh gnìomhachdan cànain.

3	Ballrachd
3.1	Bidh fàilte ro bhuill aig a bheil ùidh ann a bhith a’ cuideachadh a’ chomainn le bhith a’ coileanadh nan amasan aige, a tha deònach riaghailtean a’ chomainn a leantainn agus a phàigh tàille làithreach na ballrachd.
3.2	Ma thathar am beachd gun dèanadh ballrachd cuideigin cron air amasan is fàthan a’ chomainn, bidh cumhachd aig comataidh na ballrachd ballrachd a dhiùltadh dhan neach ud no a’ bhallrachd aig ball sam bith a chur gu neoini no a chur na dhàil is iad a’ gabhail ri rùn ann an coinneamh na comataidh. Bidh cead aig buill ath-thagradh a thogail tro mheadhan britheimh neo-eisimeilich a thèid aontachadh eadar am ball agus a’ chomataidh stiùiridh.
3.3	Faodaidh gach ball dhen chomann a’ bhallrachd aca a leigeil dhiubh is iad ag innse seo dhan rùnaire ann an sgrìobhadh.

4	Tàillean
4.1	Bheir a’ chomataidh sùil air na tàillean gu cunbhalach agus thèid an aontachadh aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail.   

5	A’ Chomataidh Stiùiridh  
5.1	Bidh am buidheann fo rianachd comataidh stiùiridh anns am bi co-dhiù còignear (5) agus còig neach deug (15) air a’ char as motha.  Bidh ball a chaidh a thaghadh san dreuchd fad bliadhna ach faodaidh iad seasamh as ùr aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail.
5.2	Chan fhaigh ball sam bith dhen chomataidh tuarastal agus chan fhaigh iad sochair ionmhasail sam bith ach a-mhàin airgead airson cosgaisean no seirbheisean proifeiseanta. 

6	Oifigearan
6.1	Bidh triùir oifigearan air a’ chomataidh stiùiridh: cathraiche, ionmhasair agus rùnaire agus thèid an cur nan dreuchd aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail.  	
6.2	Ma bhios gnìomhachd ann a dh’fheumas oifigear an làthair, bidh cead aig an oifigear ud neach-ionaid ainmeachadh aig am bi an dearbh-ùghdarras ’s a th’ aig an oifigear rè na gnìomhachd ud. Thèid ionadachadh mar seo a chlàradh sna geàrr-chunntasan mar bu chòir.
7	Cumhachdan na Comataidh Stiùiridh
	Ann a bhith a’ cur air aghaidh amasan is fàthan na comataidh stiùiridh, faodaidh iad:
7.1	Gàidhlig a bhrosnachadh agus co-obrachadh le neach sam bith ge be dè an aois, gnè, cinneadh, comas, creideamh no claonadh poilitigeach a th’ aca. 
7.2	Fàilte a chur air taic-airgid agus fhaighinn agus airgead a thogail ma bhios sin iomchaidh airson obair a’ chomainn a mhaoineachadh, a’ dèanamh cinnteach gum bi gleusan smachd ionmhasail iomchaidh an sàs. 
7.3	Obair a’ bhuidhinn a chur am follais agus a bhrosnachadh agus coinneamhan, trèanadh, cùrsaichean, tachartasan no seiminearan is msaa a chur air chois.
7.4	Co-obrachadh le buidhnean eile dhen aon t-seòrsa agus fiosrachadh, comhairle agus eòlas eadar-mhalairt leotha, a’ gabhail a-staigh co-obrachadh le buidhnean saor-thoileach, carthannasan, buidhnean reachdail is neo-reachdail. 
7.5	Luchd-obrach agus saor-thoilich fhastadh (cha bhi iad seo nam ball dhen chomataidh stiùiridh) mar a bhios feum airson na h-amasan a choileanadh. 
7.6	Gnìomh laghail sam bith a dhèanamh air am bi feum airson amasan a’ chomainn a thoirt gu buil.
7.7	Faodaidh a’ chomataidh buill a chur ann an dreuchd air a’ chomataidh gu ruige an ath-choinneamh choitcheann bhliadhnail..
7.8	Faodaidh a’ chomataidh, o àm gu àm, fo-chomataidhean a stèidheachadh ma bhios feum orra agus faodaidh i co-dhùnadh cò bhios annta agus dè an obair a nì iad.

8	Coinneamhan na Comataidh Stiùiridh
8.1	Thig a’ chomataidh cruinn co-dhiù trì turais gach bliadhna.
8.2	Bheir coinneamhan comas dhan chomann gnìomhan a dheasbad, sùil a chumail air an adhartas a rinneadh gu ruige seo agus na nithear san àm ri teachd a chnuasachadh.
8.3	Innsear dhan a h-uile ball co-dhiù seachd (7) làithean ro làimh gum bi coinneamh ann ach mas e èiginn a th’ ann. Innsear seo ann an cainnt no sgrìobhadh, a’ gabhail a-staigh dòighean digiteach mar post-d, WhatsApp no feadhainn eile d’ a leithid.
8.4	Feumaidh co-dhiù còignear (5) de bhuill na comataidh a bhith an làthair mus gabh coinneamh a chumail, agus feumaidh co-dhiù dithis (2) dhiubh a bhith nan oifigearan (faic 6.2).
8.5	’S e an cathraiche a bhios sa chathair ag gach coinneamh air neo iar-chathraiche a dh’ainmicheas an cathraiche mur am bi iad fhèin ann. 
8.6	Feumaidh an rùnaire no cuideigin a nì seo an àite an rùnaire mur am bi iad ann geàrr-chunntasan a chur sìos aig gach coinneamh agus an cur ri làimh gach neach a dh’iarras iad.
8.7		Thèid gach ceist aig coinneamh a cho-dhùnadh leis a’ mhòrchuid dhe na daoine a chaitheas bhòt.  
Ma bhios bhòt co-ionann ann, ’s ann aig a’ chathraiche a bhios an co-dhùnadh.  
8.8	Ma bhios strì eadar com-pàirtean ann, an da-rìribh no ann am beachdan cuid, no ma tha teans gum faigheadh ball buannachd ionmhasail, feumaidh am ball dhen chomataidh seo a chur an cèill ro dheasbad sam bith agus chan fhaod iad pàirt a ghabhail ann an co-dhùnadh sam bith mu dheidhinn.

9 	Post-dealain/teachdaireachdan, na meadhanan sòisealta is clàran digiteach

9.1	Faodaidh an comann susbaint air loidhne a chruthachadh is ùrachadh, mar chunntasan sna meadhanan sòisealta agus làraichean-lìn. 
 Bidh an t-susbaint seo a rèir amasan is fàthan a’ chomainn.
9.2	’S ann air na buill iad fhèin a bhios uallach airson dèanamh cinnteach gum bi an t-ainm aca am measg nan seòlaidhean puist-dealain no liostaichean conaltraidh, agus facal-faire no gleus tèarainteachd sam bith eile co-cheangailte ris a’ chomann a chumail sàbhailte.

9.3	Ma chaidh cuspair a dheasbad ann an coinneamh na comataidh stiùiridh, faodar leantainn air an deasbad tro phost-d no teachdaireachdan. Ma dh’èireas còmhstri sam bith, thèid fhuasgladh aig coinneamh na comataidh stiùireadh san àm ri teachd.
9.4	Gheibh a h-uile ball cothrom air geàrr-chunntasan coinneimh air dòigh dhigiteach. Ma bhios ceistean beaga ann mu na geàrr-chunntasan, faodar an rèiteachadh tro theachdaireachdan, ach ma dh’èireas còmhstri sam bith, thèid seo a rèiteachadh tro phròiseas aontachadh nan geàrr-chunntasan, a ghnàth aig ath-choinneamh na comataidh stiùiridh. Turas a bhios iad air an aontachadh, faodar na geàrr-chunntasan fhoillseachadh air loidhne. Faodar na geàrr-chunntasan a chumail am falach o shùilean a’ phobaill. 
9.5	A ghnàth, tha gach ball ag aontachadh gum bi am fiosrachadh conaltraidh aca ri làimh nam ball eile. Bidh cead aig a’ chomann dealbhan dhaoine a thog iad aig tachartas a chuir an comann air chois fhoillseachadh gu poblach mur eil cuideigin ag iarraidh a chaochladh.

10	A’ Choinneamh Choitcheann Bhliadhnail
10.1	Gairmidh a’ chomataidh coinneamh choitcheann a’ chomainn turas gach bliadhna agus aig a’ choinneamh seo, innsidh an comann dè rinn iad agus mar a dh’èirich do dh’ionmhas a’ chomainn on choinneamh choitcheann bhliadhnail mu dheireadh.
10.2	Thèid a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail sia mìosan an dèidh deireadh na bliadhna ionmhasail air a’ char as fhaide (faic 11.5). Feumar fios a leigeil mun choinneamh co-dhiù cola-deug (14 làithean) ro làimh.
10.3	’S e an dàrna leth dhe na buill an còram airson coinneamh choitcheann bhliadhnail, ga chuairteachadh suas agus feumaidh co-dhiù dithis (2) dhiubh a bhith nan oifigearan. Faic earrann 3.1 agus 6.2
10.4	Thèid gach oifigear agus ball dhen chomataidh a thaghadh gach bliadhna aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail. 
10.5	’S e an cathraiche a bhios sa chathair ag a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail air neo iar-chathraiche a dh’ainmicheas an cathraiche mur am bi iad fhèin ann.
10.6	Tha cead aig gach ball bhòtadh aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail. Cumar bhòt le bhith a’ togail làmhan an àirde agus a ghnàth, ’s e a’ mhòrchuid a bhuannaicheas mur eil am bun-reachd ag innse a chaochladh. Mas e bhòt co-ionann a bhios ann, bidh an co-dhùnadh deireannach aig a’ chathraiche no iar-chathraiche a chaidh a chur an dreuchd. Ma bhios sin iomchaidh, faodaidh an cathraiche bhòt rùin a ghairm.
10.7	Faodaidh a’ chomataidh stiùiridh coinneamh choitcheann shònraichte a ghairm no ma dh’iarras co-dhiù an dàrna leth dhen bhallrachd, ga chuairteachadh suas, seo.  Chan fhaodar coinneamh choitcheann shònraichte a ghairm ach airson rud no gnothach sònraichte a dheasbad.  Feumar fios mun choinneamh, agus fios mun ghnothach a tha ri dheasbad, a thoirt dhan bhallrachd co-dhiù cola-deug (14 làithean) ron choinneamh ud.  ’S e còram an dàrna leth dhen bhallrachd, air a chuairteachadh suas.  Thèid bhòtaichean a chumail dìreach mar a nithear aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail.

11	An t-Ionmhas
11.1	’S ann air an ionmhasair a bhios uallach airson clàr ionmhasail nan tar-chur air fad a chumail agus cunntasan bliadhnail a chruthachadh a thèid a sgrùdadh le cuideigin neo-eisimeileach aig a bheil na sgilean no an t-eòlas iomchaidh. Feumar am maoineachadh air fad a chosg air amasan is fàthan a’ chomainn agus chan ann airson adhbhar sam bith eile.
11.2	Faodar cunntas(an) banca fhosgladh ann an ainm a’ chomainn.  Ma bhios sin iomchaidh, faodar bancaireachd air loidhne a shuidheachadh dhan chomann.   
11.3	Feumaidh seic agus tar-chur bancaireachd sam bith eile, a’ gabhail a-staigh feadhainn air loidhne, ùghdarrachadh dithis (2), an ionmhasair agus aon neach-soidhnidh ùghdarraichte eile.  Mar is trice, ’s e an cathraiche agus an rùnaire an dithis eile aig a bheil cead soidhnidh. Gabhar ri tar-chuir ionmhasail a nì buill mar thoradh air obair/gnìomhachd a nì iad an cois aonta aig coinneamh na comataidh stiùiridh mar tar-chuir le ùghdarras. Feumar fàirdealan no cuidhteasan iomchaidh a chur chun an ionmhasair airson pàigheadh no ath-phàigheadh.
11.4	Thèid aithisg ionmhasail bhliadhnail fhoillseachadh aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail. 
11.5	Ruithidh bliadhna cunntasachd a’ chomainn eadar 1ad latha dhen Ògmhios agus an 31mh latha dhen Chèitean.

12	Atharrachadh a’ Bhun-reachd
Cha ghabh am bun-reachd a leasachadh ach aig coinneamh choitcheann bhliadhnail no aig coinneamh choitcheann shònraichte a ghairmear dìreach air an adhbhar seo.  Faodaidh a’ chomataidh no ball gluasad a mholadh airson am bun-reachd atharrachadh ach feumar fios a chur chun an rùnaire co-dhiù fichead ’s a h-aon latha ron choinneamh choitcheann bhliadhnail aig an tèid a chnuasachadh.  Innsidh an rùnaire dhan bhallrachd mu dheidhinn co-dhiù ceithir latha deug ron choinneamh choitcheann.  Cha tèid leis a’ ghluasad atharrachaidh mur eil co-dhiù an dàrna leth, a’ cuairteachadh suas, dhen luchd-bhòtaidh aig a’ choinneamh choitcheann bhliadhnail no shònraichte air a shon.

13	Sgaoileadh
Gabhaidh an comann a leigeil mu sgaoil ma bhios feum air seo agus ma dh’aontaicheas co-dhiù dà thrian dhan bhallrachd aig coinneamh choitcheann bhliadhnail no coinneamh choitcheann shònraichte a ghairmear dìreach air a shon sin.  Ma dh’aontaichear, bidh cead aig a’ chomataidh cuidhteas fhaighinn de mhaoinean a’ chomainn.  Ma bhios maoin sam bith air fhàgail an do dhan chomataidh fiachan a’ chomainn a phàigheadh, thèid a thoirt do bhuidhnean aig a bheil amasan coltach ri amasan a’ chomainn no do charthannasan ionadail mar is ròghnach leis a’ chomataidh.

14      Cànan a’ Bhun-reachd
Thèid am bun-reachd fhoillseachadh ann an Gàidhlig agus ann am Beurla.